Blog > Komentarze do wpisu
Chodnów - zarys historii

Zamieszkiwany przez około 300 osób Chodnów jest jedna z największych wsi w gminie Biała Rawska. Pod względem liczby mieszkańców ustępuje jedynie Babskowi, Woli Chojnacie i Chrząszczewowi, jednak gdy potraktujemy go łącznie z Nowym Chodnowem, okazuje się, że to druga najliczniejsza wieś gminy, licząca niemal 450 mieszkańców.

Nie do końca jasne są początki Chodnowa. Nazwa wywodzi się prawdopodobnie od imienia lub przydomka założyciela wsi, ale nie wiadomo dokładnie jak miałoby ono brzmieć.

Chodnów wspominany jest już w dokumentach pochodzących z XVI w. kiedy to zajmował aż 15 łanów ziemi (to odpowiada 270 ha) i zamieszkiwało w nim 3 rzemieślników. Dla porównania – Biała miała wtedy około 100 ha ziemi – Chodnów był więc wówczas najrozleglejszą wsią w okolicy i zapewne jedną z najliczniejszych i najzasobniejszych.

Pierwszymi znanymi z nazwiska chodnowiczanami jest rodzina Kudelskich herbu Ślepowron. Aleksander wraz ze swoją żoną Elżbietą z Jastrzębskich występują w księgach parafialnych w roku 1698 i następnych. O samym rodzie wiadomo, że wywodzi się z okolic Drohiczyna (białostocczyzna). Kudelscy dość aktywnie brali udział w życiu politycznym ziemi rawskiej, występowali w sejmikach, brali udział w elekcjach, a syn Aleksandra, Jan Kudelski był w 1744 r. towarzyszem pancernym w chorągwi husarskiej. Niestety nie wiadomo mi, jakich przewag dokonał na polu bitwy.

Kudelscy posiadali również Lesiew, a potomkowie Tomasza Kudelskiego z Chodnowa, subdelegata na sejmik z ziemi rawskiej, przenieśli się z powrotem na białostocczyznę, gdzie weszli w posiadanie majątku o uroczej nazwie Kutaski.

Poza nimi, w XVIII w., mamy do czynienia w Chodnowie z Sewerynem i Krystyną Staniszewskimi oraz z rodziną Wyganowskich.

Sto lat później Chodnów składa się ze wsi i folwarku. W 1827 r. wieś liczyła 39 domów zamieszkałych przez 356 mieszkańców, wśród których rodowodem szlacheckim legitymowała się zubożała rodzina Bilskich. Na początku XX w. w Chodnowie było już tylko 30 domów i niespełna 300 mieszkańców. Folwark zarządzany przez Michała Zajączkowskiego składał się z dóbr Chodnów, Józefowo (Józefów), Janów oraz Potencjanów. Ponad 300 ha ziemi stanowiły głównie grunty orne i las, którym opiekował się niejaki Krapacz, na terenie folwarku była też huta szkła i wiatrak. Właściciel mieszkał w murowanym dworze, a służba zajmowała 13 budynków drewnianych.

W okresie międzywojennym wieś była stosunkowo dobrze rozwinięta. Działało w niej kilku kowali (Furmański, Libera, Potrzebowski, Szcześniak), dwóch kołodziejów (Dudek i Szcześniak), działała spółdzielnia mleczarska „Rozwój” pod prezesurą Stanisława Krzemińskiego. Był tu nawet wiejski szewc – Kurmanowski. Przemysł wiejski uzupełniała olejarnia i cegielnia.

We wsi mieszkali także osadnicy niemieccy. Pozostałością po nich jest zapomniany cmentarzyk ewangelicki na wschodnim skraju wsi, gdzie zachował się do dziś jeden nagrobek, młynarza Michała Blocha.

Przed wojną w Chodnowie działała największa w ówczesnej gminie Starawieś, trzyklasowa szkoła powszechna. Działała ona od 1880 r., a od 1888 r. we własnym budynku zbudowanym z funduszy gminnych. Kierownikiem szkoły w okresie międzywojennym był Władysław Religa, a jego żona Maria i Jan Radecki stanowili ciało pedagogiczne. Szkoła uczyła ok. 130 dzieci z Chodnowa, Józefowa, Janowa, Przyłusek, Goślin i Potencjanowa. Życie społeczne wsi uzupełniała działalność Kasy Stefczyka oraz Komisji Opieki Społecznej.

W czasie wojny, szczególnie po likwidacji jesienią 1942 r. bialskiego getta, ukrywający się Żydzi poszukiwali pomocy również wśród mieszkańców Chodnowa. Dwóch z nich przypłaciło to życiem. Małżeństwo Władysława i Genowefy Rutkowskich przechowywało  Chaima Beleberga i jeszcze jednego Żyda. Sprawa się wydała i 23 czerwca 1943 r. sąd w Piotrkowie skazał oboje na śmierć. Trzydziestojednoletniego Władysława Rutkowskiego stracono, a jego żonie, wyrok śmierci w drodze łaski Generalny Gubernator Hans Frank zamienił na rok więzienia ze względu na posiadanie szóstki dzieci. Według innych źródeł oboje małżonkowie zostali straceni, a w uznaniu ich heroizmu instytut Yad Vashem w Jerozolimie nadał im tytuł Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata. Za pomoc Żydom stracony został także inny mieszkaniec Chodnowa – urodzony w 1893 r. Jan Rzeźniczak.

 

Dzisiejszy Chodnów to zasobna i zadbana wieś – ważny ośrodek sadowniczy, z prężnie działającą szkołą podstawową i jednostką OSP.

 

 

poniedziałek, 02 sierpnia 2010, bialarawska

Polecane wpisy

  • Kij w mrowisko

    Co kilka lat amerykański pisarz o polsko-żydowskich korzeniach, Jan Tomasz Gross wystawia nasze polskie dobre samopoczucie na ciężką próbę. To właśnie on zburzy

  • Errata

    W bieżącym roku otrzymaliśmy pierwszą w historii książkę traktującą o dziejach naszego miasta. Autor, dr Grzegorz Łysoniewski, wybrał formę cytowania źródeł, do

  • Morderca z Babska

    Spisy żaków Akademii Krakowskiej wymieniają pod rokiem 1420 niejakiego Gotarda z Babska. Wiadomo, że był synem Stanisława,urodził się zapewne kilka lat przed bi

Komentarze
Gość: agata, *.neoplus.adsl.tpnet.pl
2010/08/19 11:50:43
gdzie mogę znaleźć więcej informacji, zdjęć o dawnej Białej ?
-
Gość: ZS, *.neoplus.adsl.tpnet.pl
2010/08/19 20:22:23
Myślę, że najprościej zwrócić się do Bialskiego Srowarzyszenia Historycznego: bsh.dbv.pl
Można skontaktować się z którymś z członków lub po prostu przyjść na spotkanie. Najbliższe w niedzielę, o godz. 16.00 w bialskim liceum.
Zapraszam - Zbigniew Szcześniak - zszczesniak@onet.pl